پنالتی دیگر شانس نیست: انقلاب جام جهانی 2026!

به گزارش ورزش سه، جام جهانی ۲۰۲۶ نشان داده که ضربات پنالتی دیگر به شانس و اقبال سپرده نمی‌شود. تیم‌های ملی با برنامه‌های روان‌شناسی، تحلیل داده‌ها و تمرین‌های تخصصی به استقبال این لحظات سرنوشت‌ساز می‌روند؛ تغییری که فوتبال مدرن را وارد عصر تازه‌ای کرده است.

ضربات پنالتی همیشه یکی از پراسترس‌ترین لحظات فوتبال بوده‌؛ زمانی که سرنوشت یک تیم، یک بازیکن و حتی یک نسل می‌تواند تنها با یک ضربه از فاصله ۱۲ قدم تغییر کند. اما اگر زمانی پنالتی‌ها را "لاتاری فوتبال" می‌نامیدند، امروز شرایط کاملاً متفاوت شده است.

جام جهانی ۲۰۲۶ نشان می‌دهد نگاه تیم‌های بزرگ به ضربات پنالتی دیگر بر پایه شانس نیست، بلکه این بخش از بازی به یک تخصص کامل تبدیل شده؛ تخصصی که ساعت‌ها تمرین، تحلیل و آماده‌سازی ذهنی پشت آن قرار دارد.

آلمان و هلند، دو تیم بزرگی بودند که بهای بی‌رحم این نبرد ذهنی را پرداختند. هر دو تیم در مرحله یک‌شانزدهم نهایی در ضربات پنالتی مقابل پاراگوئه و مراکش شکست خوردند و از جام کنار رفتند. در سوی دیگر، یوری تیلمانس با حفظ آرامش خود، پنالتی دقیقه پایانی وقت اضافه را مقابل سنگال تبدیل به گل کرد تا کامبک تاریخی بلژیک کامل شود.

گیر یوردت، استاد مدرسه علوم ورزشی نروژ و نویسنده کتاب «فشار» که سال‌ها روی روان‌شناسی ضربات پنالتی تحقیق کرده، معتقد است زمان کنار گذاشتن اصطلاح "لاتاری پنالتی‌ها" فرا رسیده است.

او به رویترز گفت: "اگر تیمی می‌خواهد در جام جهانی موفق شود، تقریباً اجتناب‌ناپذیر است که به ضربات پنالتی برسد. عجیب است که بعضی تیم‌ها هنوز زمان کافی برای این بخش اختصاص نمی‌دهند. در نهایت ممکن است سرنوشت یک بازیکن جوان با یک پنالتی از دست رفته تعریف شود و این مسئولیتی است که بر عهده مربیان و فدراسیون‌هاست."

یوردت برای تحقیقات خود، تمام ۷۱۸ ضربه پنالتی ثبت‌شده در جام‌های جهانی، یورو و لیگ قهرمانان اروپا از سال ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۳ را بررسی کرده است.

نتیجه تحقیقات او جالب بود؛ ۵۳ درصد بازیکنانی که پنالتی از دست داده‌اند، پس از ضربه واکنش‌های تقریباً یکسانی داشته‌اند؛ کوچک کردن بدن، افتادن روی زمین، پوشاندن صورت با دست‌ها، پایین انداختن سر یا حتی اجتناب از روبه‌رو شدن با هم‌تیمی‌ها.

انگلیس یکی از کشورهایی بود که بیش از همه از این کابوس آسیب دید. سه‌شیرها در دهه ۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰ شش بار از هفت باری که به ضربات پنالتی رسیدند باختند و همین باعث شد اتحادیه فوتبال انگلیس پروژه‌ای جامع برای آماده‌سازی بازیکنان طراحی کند.

یوردت می‌گوید: "انگلیس این مشکل را پذیرفت و پروژه‌های بزرگی برای ضربات پنالتی ایجاد کرد. آنها امروز از پیشگامان این حوزه هستند و رویکردی کاملاً علمی و جامع دارند."

توماس توخل که اکنون هدایت تیم ملی انگلیس را بر عهده دارد، همین مسیر را دنبال می‌کند.

سرمربی آلمان‌تبار انگلیس گفت: "اتحادیه فوتبال انگلیس برنامه مشخصی برای ضربات پنالتی دارد و ما آن را با جزئیات اجرا می‌کنیم. پنالتی بخش مهمی از فوتبال در مسابقات حذفی است."

لوئیس دلافوئنته، سرمربی اسپانیا، هم نگاه مشابهی دارد: "زدن پنالتی اتفاقی نیست. همان‌طور که متخصص ضربات آزاد و کرنر داریم، متخصص پنالتی هم داریم. همه بازیکنان نمی‌توانند پنالتی بزنند."

دلافوئنته اضافه کرد: "بعد روانی هم اهمیت زیادی دارد. برای بعضی بازیکنان پنالتی زدن بسیار دشوار است، اما بعضی دیگر عاشق چنین لحظاتی هستند."

یوردت حتی به جزئیات کوچکی مثل زبان بدن بازیکنان اشاره می‌کند. از نگاه او، سرعت راه رفتن از خط میانی به سمت نقطه پنالتی یا واکنش بازیکن پس از سوت داور، می‌تواند میزان اضطراب او را نشان دهد.

او توضیح داد: "بعضی بازیکنان به محض شنیدن سوت داور، خیلی سریع به سمت توپ می‌روند. از نظر من این همیشه نشانه خوبی نیست، چون ممکن است نشان دهد بازیکن بیشتر درگیر احساساتش است تا اجرای درست ضربه."

البته استثناهایی هم وجود دارد.

یوردت، کیلیان امباپه را یکی از سریع‌ترین پنالتی‌زنان جهان می‌داند، اما معتقد است سرعت بخشی از شخصیت فوتبالی اوست و به همین دلیل روی عملکردش تأثیر منفی نمی‌گذارد.

تیلمانس پس از گل حساسش مقابل سنگال گفت: "چند روز روی این ضربات تمرین کرده بودیم. در آن لحظه فقط باید به خودت و توانایی‌هایت ایمان داشته باشی."

اما شاید بزرگ‌ترین تحول در نقش دروازه‌بان‌ها رخ داده باشد. آنها دیگر فقط جهت ضربه را حدس نمی‌زنند، بلکه با استفاده از داده‌ها، تحلیل رفتار پنالتی‌زن‌ها و حتی تکنیک‌های روانی وارد این نبرد می‌شوند.

یوردت در این باره گفت: "دروازه‌بان‌ها یک انقلاب را پشت سر گذاشته‌اند. آنها امروز به مراتب آماده‌تر هستند و در این جام جهانی می‌بینیم که با استفاده از تحلیل داده‌ها و شناخت بهتر پنالتی‌زن‌ها، نسبت به گذشته برتری بیشتری پیدا کرده‌اند."

از نگاه او، یاسین بونو یکی از بهترین نمونه‌های این تحول است.

او توضیح داد: "بونو توانسته فریب دادن پنالتی‌زن‌ها را به یک هنر تبدیل کند. او با حرکات دوگانه روی خط دروازه، مهاجم را وادار می‌کند تصور کند به یک سمت خواهد پرید، اما در آخرین لحظه مسیر خود را تغییر می‌دهد."

همین تکنیک در دیدار مراکش و هلند هم به چشم آمد؛ مسابقه‌ای که در آن دو بازیکن هلندی ضربات خود را از دست دادند و بونو یک پنالتی دیگر را مهار کرد.

کارلو آنچلوتی، سرمربی برزیل، هم اهمیت ویژه‌ای برای این بخش از فوتبال قائل است. او در تمرینات، بازیکنان را دقیقاً در شرایط مسابقه قرار می‌دهد؛ از ایستادن روی خط میانی تا طی کردن مسیر به سمت نقطه پنالتی، در حالی که خودش زبان بدن و واکنش‌های آنها را زیر نظر می‌گیرد.