فیروزجا ثابت کرد: شطرنج هم ورزش است
مصدومیت بازیکن ایرانی در ورزشی که مصدومیت ندارد!
به گزارش "ورزش سه"، آسیبدیدگی مچ پا برای یک فوتبالیست میتواند پایان بازی باشد، برای یک دونده پایان مسابقه و برای یک تنیسباز پایان دیدار؛ دستکم همان مسابقه و شاید حتی کل فصل. اما برای یک شطرنجباز، چنین مصدومیتی معنای دیگری دارد: باید دراز بکشد، صفحه شطرنج را کنار تخت بگذارند و بازی ادامه پیدا کند.
علیرضا فیروزجا پس از دور سوم مسابقات سوپربت کلاسیک در بخارست از ناحیه مچ پا آسیب دید. او در دور چهارم مقابل فابیانو کاروانا حاضر نشد؛ و هر کسی که جدول مسابقات را میشناخت، دستکم میتوانست این اتفاق را قابل توجه بداند. فیروزجا با نیم امتیاز از سه بازی، در انتهای جدول قرار داشت. کمی پیش از آن نیز فدراسیون شطرنج فرانسه او را تا اطلاع ثانوی از فهرست تیم ملی کنار گذاشته بود. بعضی ناظران از کنار هم گذاشتن این اتفاقات، برداشتهای خودشان را داشتند.
فیروزجا به پهلو روی تخت هتل دراز کشیده بود؛ شلوار ورزشی قرمز و تیشرت مشکی به تن داشت، پای آسیبدیدهاش را روی بالشی بالا نگه داشته بود و سایهای از مصدومیت روی مچ ورمکردهاش دیده میشد. مقابل او میز کوچکی با صفحه شطرنج و ساعت قرار داشت. روبهرویش جاوخیر سینداروف، مدعی قهرمانی جهان، با پیراهن سفید و شلوار جین نشسته بود. یک داور هم صحنه را زیر نظر داشت. دور پنجم سوپربت چس کلاسیک اینگونه برگزار شد؛ شطرنج نخبه، اما به شکلی که بهندرت دیده میشود.
یاسر سیروان، مفسر مسابقات، در آغاز دور پنجم در پخش زنده وضعیت را توضیح داد: «علیرضا پس از دور سوم از ناحیه مچ پا دچار آسیبدیدگی شد. خوشبختانه مچ پای او نشکسته است. پس از مشورت با تیمش و برگزارکنندگان، تصمیم گرفت مسابقات را در اتاقی ویژه ادامه دهد؛ با موافقت حریفانش و در حضور یک داور. خوشحالیم که علیرضا در تورنمنت باقی مانده و میخواهد به بازی ادامه دهد.»
بازی بیش از پنج ساعت طول کشید. فیروزجا با مهره سفید بازی میکرد، در موقعیت بدتری قرار گرفت، اما جنگید و بازی را به تساوی کشاند. پس از آن، هر دو بازیکن با هم به تحلیل بازی پرداختند؛ در این هنگام پای فیروزجا داخل یک کفش مخصوص قرار داشت. آنیش گیری در واکنش نوشت: «بیچاره پسر؛ و چه قهرمانی است که همچنان بازی میکند. واقعاً فکر میکردم این برای او فرصت کاملی است تا انصراف بدهد.»
تونی مایلز، تیلبورگ ۱۹۸۵
هر کسی فیروزجا را روی تخت دید، ناگزیر به یاد تونی مایلز افتاد. استادبزرگ انگلیسی در تورنمنت اینترپولیس سال ۱۹۸۵ در تیلبورگ، چند بازی را در حالت درازکش روی تخت ماساژی انجام داد که مخصوصاً برای او در سالن مسابقات قرار داده بودند. او از کمردرد رنج میبرد.
البته همه همکارانش این وضعیت را بیاعتراض نپذیرفتند. لیوبومیر لیوبویویچ، رومن جینجیخاشویلی، ویکتور کورچنوی و روبرت هوبنر نامه اعتراضی رسمی به کمیته برگزاری ارائه کردند. در آن نامه آمده بود: «استادبزرگ مایلز... ظاهر سالن مسابقات را کاملاً تغییر داده است. هر کسی که مقابل او بازی میکند یا بازی او را تماشا میکند، احساس ناخوشایندی دارد؛ تعادل روانی بازیکنان بر هم خورده است.» سپس با کنایهای که یادآور تردیدهای اولیه درباره فیروزجا بود، نوشتند: «ما میدانیم آقای مایلز توانایی نشستن روی صندلی را دارد؛ همانطور که در رستوران ثابت شده است. کمیته برگزاری این اعتراض را رد کرد. مایلز در همان حالت درازکش، تورنمنت را مقابل جمعی از بازیکنان کلاس جهانی برد.
فیشر، اسپاسکی، ریکیاویک ۱۹۷۲
گری کاسپاروف، قهرمان سابق جهان، نیز در واکنش به فیروزجای درازکش به یاد نمونهای دیگر افتاد. او گفت: «بازی سوم مسابقه قهرمانی جهان ۱۹۷۲ بین بابی فیشر و بوریس اسپاسکی در ریکیاویک هم در یک اتاق پشتی برگزار شد، اما آنجا به دلیل آسیبهای روانی بود.» فیشر در آن زمان آنقدر به برگزارکنندگان فشار آورد تا یکی از بازیها از سالن اصلی مسابقات منتقل شد. او احساس میکرد دوربینها و تماشاگران مزاحمش هستند.
کیمر، فیروزجا، بخارست ۲۰۲۶
چهل سال پس از تونی مایلز در تیلبورگ، فابیانو کاروانا پذیرفت بازی لغوشدهاش مقابل فیروزجا را در روز استراحت تورنمنت برگزار کند؛ بدون اعتراض و بدون درخواست رسمی از برگزارکنندگان. پیتر هاینه نیلسن در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ورزشکاری تحسینبرانگیز از کاروانا که پذیرفت بازی لغوشده را در روز استراحت انجام دهد. احترام.»
انتشار تصاویر و ویدیوهای مربوط به این رقابت نیز در شبکههای اجتماعی با واکنش گسترده کاربران همراه شده که در زیر بخشی از آنها را میخوانید:
1) «وقتی گفتند اتاق ویژه، واقعاً چنین چیزی را تصور نمیکردم!»
2) «از اتاق خواب هم پخش زنده داریم؟ برای یکی از دوستانم میپرسم!»
3) «این صحنه من را یاد تال و فیشر در بیمارستان انداخت.»
4) «بازی کردن اینطوری باید خیلی عجیب باشد!»
5) «اگر اینطور بهتر بازی کند، یعنی از این به بعد موجی از شطرنجبازها راه میافتد که امکانات راحتتر بخواهند؟»
6) «برای اوپنهای بزرگ نه، اما در سوپرتورنمنتهای بسته، هر بازیکن میتواند یک اتاق شیک داشته باشد؛ برای برگزارکنندهها هم هزینه زیادی نیست.»
7) «میدانم مصدوم است، اما صادقانه بگویم، با مصدومیت یا بدون مصدومیت، این خیلی راحت به نظر میرسد!»
8) «اگر آسیب مچ پا دارد، چرا از ویلچر استفاده نمیکند؟»
9) «احتمالاً پزشک به او گفته باید پایش را تا حد ممکن بالا نگه دارد.»
10) «من شخصاً دوست ندارم در شطرنج کلاسیک، میز بازیام رو به یک تخت واقعی باشد؛ ولی خب شاید فقط من اینطورم!»
11) «دارند به این میگویند لوکسترین اتاق هتل اروپای شرقی در تاریخ!»
12) «چی؟ مصدومیت مچ پا؟ این یکی توی لیست پیشبینیهایم نبود!»
13) «بالاخره شطرنج هم ورزش است و مچ پا راحت آسیب میبیند!»
14) «آنیش گفته بعد از بازیشان، علیرضا زمین خورده. قابل درک است.»
15) «امیدوارم زود خوب شود. مچ پا زمان میبرد تا خوب شود؛ حتی رفتن برای خوراکی یا دستشویی هم انرژی میخواهد. احتمالاً اتاقش را نزدیک هر دو گذاشتهاند!»
16) «میفهمم مشکل پزشکی داشته و بازی دیروز باید عقب میافتاده، اما مصدومیت مچ پا چرا باعث میشود در اتاق جداگانه بازی کند؟»
17) «دوست دارم ببینم کسانی که میگفتند او بهانه آورده تا از تورنمنت کنار بکشد، حالا چه میگویند؛ چون با وجود مصدومیت دارد بازی میکند.»
18) «کسانی که مطمئن بودند او دارد مصدومیتش را جعل میکند، حالا باید عذرخواهی کنند. همانطور که گفتهاند: عذرخواهیتان باید به اندازه بیاحترامیتان بلند و واضح باشد.»
19) «بعد میگویند شطرنج ورزش نیست؛ چه شوخی مریضی!»
20) «مرحله بعد باید هدبند، مچبند و کلاه ایمنی بپوشد. اسپانسر هم پوکاری سوئت؛ کمآبی شوخیبردار نیست!»
21) «گیج شدم؛ مصدومیت مچ پا چه تأثیری روی توانایی بازی شطرنج دارد؟»
22) «شاید باید در اتاقی بازی کند که فضای کافی برای بالا نگه داشتن پا داشته باشد. شاید مسکنها سردرد میآورند و او اتاقی آرامتر یا تاریکتر میخواهد. شاید درد باعث میگرن شده. دهها دلیل ممکن وجود دارد که هیچکدام واقعاً به ما ربطی ندارد.»
23) «این دقیقاً همان مصدومیتی است که روی شطرنج اثر نمیگذارد...»
24) «بیچاره! ولی واقعاً قهرمان است که ادامه میدهد.»
25) «به نظرم این بهترین فرصت بود که بگوید دیگر بس است، اما عشق به شطرنج نگذاشت.»
