زیباترین جامی که دنیا به خودش دیده
گزارش ویژه: جام جهانی چطور خلق شد؟
به گزارش ورزش سه، وقتی سوت پایان فینال جام جهانی ۲۰۲۶ در ورزشگاه متلایف به صدا دربیاید و آرژانتین یا اسپانیا جام قهرمانی را بالای سر ببرد، تصویری ثبت خواهد شد که میلیاردها نفر در سراسر جهان آن را خواهند دید؛ کاپیتانی که جام طلایی جام جهانی را در میانه شادی همتیمیهایش به آسمان میبرد. این جام برای فوتبالدوستان نماد غایی موفقیت است، اما کمتر کسی از داستان شگفتانگیز شکلگیری آن خبر دارد.
جامی که امروز مهمترین نماد فوتبال جهان به شمار میرود، بیش از پنج دهه پیش توسط یک مجسمهساز ایتالیایی طراحی شد؛ اثری هنری که قرار بود احساس، شکوه و عظمت فوتبال را در یک مجسمه به تصویر بکشد. شاهکاری که "سیلویو گاتزانیگا" خلق کرد، امروز یکی از شناختهشدهترین جامهای ورزشی دنیاست.
شروع یک ایده در میلان
داستان این جام به اوایل دهه ۱۹۷۰ بازمیگردد. پس از جام جهانی ۱۹۷۰، برزیل با کسب سومین عنوان قهرمانی خود، طبق قوانین آن زمان مالک دائمی جام ژول ریمه شد. فیفا مسابقهای بینالمللی برای طراحی جامی جدید برگزار کرد؛ جامی که باید شایسته بزرگترین رویداد فوتبالی جهان میبود.
در محله تاریخی بررا در شهر میلان، سیلویو گاتزانیگا در کارگاه کوچک خود دهها طرح مختلف را روی کاغذ آورد. او ساعتها مشغول طراحی بود تا سرانجام به ایدهای رسید که بعدها به مشهورترین جام فوتبال جهان تبدیل شد.
جورجو گاتزانیگا، پسر این هنرمند، سالها بعد درباره آن روزها گفت: "پدرم تعداد خیلی زیادی طرح کشید. در نهایت به ایدهای رسید که کره زمین را با دو فرم مارپیچ شبیه رشتههای DNA به تصویر میکشید؛ گویی جهان در حال صعود است."
طرح نهایی، دو پیکر انسانی را نشان میدهد که با دستانی کشیده به سمت بالا، کره زمین را بر دوش گرفتهاند. خطوط منحنی این مجسمه حالتی مارپیچی ایجاد میکند که حس حرکت، اوج گرفتن و پیروزی را به بیننده منتقل میکند.
جامی فراتر از یک جایزه
گاتزانیگا نمیخواست صرفاً جامی برای تقدیر از قهرمان طراحی کند. او معتقد بود این اثر باید داستان فوتبال را روایت کند.
به گفته پسرش، تمام جزئیات این مجسمه معنا دارند. او توضیح میدهد: "کره زمین بالاتر از همه چیز قرار گرفته است."
بازوهای کشیده دو پیکر تنها نماد بازیکنان نیستند. جورجو میگوید: "این بازوها شبیه بالهای الهه پیروزی هستند؛ نه فقط شادی یک فوتبالیست، بلکه شور و هیجان میلیونها هوادار را هم نشان میدهند."
همین نگاه هنری باعث شد این جام فراتر از یک جایزه ورزشی باشد و به نمادی از مبارزه، موفقیت، افتخار و رؤیای مشترک فوتبالدوستان سراسر جهان تبدیل شود.
جانشین جامی افسانهای
پیش از تولد جام فعلی، قهرمانان جام جهانی جام ژول ریمه را بالای سر میبردند؛ جامی که از نخستین دوره مسابقات در سال ۱۹۳۰ مورد استفاده قرار گرفت و مجسمه الهه یونانی پیروزی، "نایک"، روی آن نقش بسته بود.
این جام هم داستانی پرماجرا داشت. در سال ۱۹۶۶، چند ماه پیش از آغاز جام جهانی انگلیس، جام ژول ریمه به سرقت رفت. اتفاقی که فوتبال جهان را شوکه کرد، اما چند روز بعد سگی به نام "پیکلز" آن را زیر پرچینی در جنوب لندن پیدا کرد و به یکی از مشهورترین قهرمانان غیرمنتظره تاریخ فوتبال تبدیل شد.
اما سرنوشت این جام پایان خوشی نداشت. پس از آنکه برزیل در سال ۱۹۷۰ مالک دائمی آن شد، ژول ریمه در سال ۱۹۸۳ بار دیگر، این بار از مقر فدراسیون فوتبال برزیل، به سرقت رفت. برخلاف دفعه اول، این جام هرگز پیدا نشد و بسیاری معتقدند سارقان آن را ذوب کردهاند.
این اتفاق باعث شد ارزش تاریخی و نمادین جام طراحیشده توسط گاتزانیگا بیش از پیش افزایش پیدا کند.
از یک ماکت تا مشهورترین جام دنیا
در مسابقه طراحی فیفا، بیش از ۵۰ هنرمند از کشورهای مختلف شرکت کردند، اما گاتزانیگا یک تصمیم متفاوت گرفت. در حالی که اکثر شرکتکنندگان تنها نقاشی و طرح ارائه داده بودند، او یک نمونه سهبعدی کامل ساخت تا داوران بتوانند اثر را از نزدیک ببینند.
ماکت سهبعدی تأثیر بزرگی روی هیئت داوران گذاشت و در نهایت طرح او به عنوان برنده انتخاب شد.
گاتزانیگا در آن زمان طراح و مجسمهسازی شناختهشده در شرکت ایتالیایی G.D.E. Bertoni بود و پیش از آن جامهایی مثل جام یوفا و سوپرجام اروپا را طراحی کرده بود، اما هیچکدام از آن آثار هرگز به اندازه جام جهانی شهرت پیدا نکردند.
امروز خانواده گاتزانیگا همچنان میراث او را حفظ کردهاند. دفتر این هنرمند در نزدیکی میلان هنوز پابرجاست و بازدیدکنندگان میتوانند طراحیهای اولیه، قالبهای مومی و همان نمونهای را که بیش از ۵۰ سال پیش به فیفا ارائه شد، از نزدیک تماشا کنند.
جامی که هیچ کشوری صاحبش نمیشود
برخلاف جام ژول ریمه، جام فعلی جام جهانی هرگز به مالکیت دائمی هیچ کشوری درنمیآید. تیم قهرمان تنها در مراسم اهدای جام و جشن قهرمانی، نسخه اصلی را در اختیار دارد و پس از پایان مراسم، این جام دوباره به مقر فیفا در زوریخ سوئیس بازگردانده میشود.
جام اصلی ۳۵.۵ سانتیمتر ارتفاع دارد و از طلای ۱۸ عیار ساخته شده است. پایه آن با دو حلقه از سنگ مالاکیت سبزرنگ تزئین شده که نمادی از زمین فوتبال هستند.
