از زمین خاکی تا برنابئو: داستان عجیب داوران اسپانیا

‏به گزارش ورزش سه، پشت هر سوتی که در رقابت‌های داغ لالیگا به صدا در می‌آید، قصه‌ای دور و دراز و پیچیده نهفته است که کمتر کسی از جزییات آن خبر دارد. سفری جان‌فرسا که از لیگ‌های استانی و زمین‌های خاکی آغاز شده و به استادیوم‌های مجلل ختم می‌شود؛ مسیری که تحت کنترل سیستمی است که با ترفیع‌ها و سقوط‌هایش، آینده حرفه‌ای داوران را رقم می‌زند و حالا بیش از هر زمان دیگری، سوالات بزرگی را درباره عدالت و شفافیت ایجاد کرده است.

‏برای رسیدن به سطح نخبگان داوری در فوتبال اسپانیا، داشتن مدرک یا پوشیدن لباس رسمی در آخر هفته‌ها کافی نیست. این یک ماراتن طاقت‌فرساست که از محلات حاشیه‌ای و روستاهای دورافتاده شروع می‌شود؛ جایی که نه از دوربین خبری هست و نه از نورافکن‌های خیره‌کننده. داور در این مسیر باید از سد تست‌های بی‌رحمانه و ارزیابی‌های متوالی بگذرد تا در موارد استثنایی، شانس ایستادن مقابل چشمان صدهزار هوادار در سانتیاگو برنابئو یا نوکمپ را پیدا کند. اما در میان این آغاز حاشیه‌ای و آن قله پرهیاهو، مسیری مملو از تصمیمات اداری، دخالت کمیته‌ها و ایستگاه‌های ارزیابی وجود دارد که همیشه با شفافیت همراه نیستند.

‏جنگ بقا در زمین‌های خاکی؛ ۷۰ درصد ریزش در گام نخست

‏سفر داوران اسپانیایی از لیگ‌های آماتور آغاز می‌شود و قوانین سخت‌گیرانه و تست‌های بدنی وحشتناک، حدود ۷۰ درصد متقاضیان را در همان ابتدا از گردونه خارج می‌کند. عبور از تست‌های بدنی، اولین و دشوارترین سد است؛ جایی که داور باید ۱۰۰ متر را در کمتر از ۱۴ ثانیه بدود، یک کیلومتر را زیر ۵ دقیقه طی کند و رکوردهای پرش عمودی و عرضی خیره‌کننده‌ای ثبت کند.

‏در بخش تئوری هم تسلط ۸۰ درصدی بر ۱۷ قانون فوتبال الزامی است. اگر کسی از این فیلترها بگذرد، تازه وارد کارزار اصلی می‌شود. دستمزدها در ابتدا ناچیز است؛ چیزی بین ۵۰ تا ۱۵۰ یورو برای هر بازی استانی که در سال به ۲ تا ۵ هزار یورو می‌رسد. فاجعه اصلی اینجاست که ارتقا از سطح استانی به سطح سوم کشوری، ۲ تا ۴ سال زمان می‌برد و تنها ۲۰ تا ۳۰ درصد داوران موفق به صعود می‌شوند.

‏سطح سه ملی؛ یا حرفه‌ای شو یا برای همیشه خداحافظی کن

‏بعد از قضاوت در ۵۰ تا ۱۰۰ مسابقه استانی و دریافت گزارش‌های مثبت، داور وارد سطح سوم ملی می‌شود که به نوعی نیمه‌حرفه‌ای‌ است. اینجا دستمزد هر بازی به ۲۰۰ تا ۴۰۰ یورو می‌رسد، اما فشارها چندین برابر می‌شود. تمرینات اجباری هفتگی، تست‌های آمادگی جسمانی هر ۶ ماه یک‌بار و الزامی شدن مدرک یوفا، بخشی از این مسیر است. داوران بر اساس ۱۵ معیار از جمله جایگیری، مدیریت زمان، تعامل با VAR و کنترل اعتراضات سنجیده می‌شوند. در این مرحله، ۷۰ درصد داوران به دلیل نمرات پایین یا در سیستم ارزیابی‌ای که غیرشفاف است، برای همیشه از دنیای داوری کنار می‌روند.

‏دسته دوم؛ ورود به دنیای ثروت و آغاز ابهامات

‏با رسیدن به دسته دوم، داوری تبدیل به یک شغل تمام‌حرفه‌ای با درآمدهای وسوسه‌انگیز می‌شود. حقوق پایه سالانه بین ۱۲۰ تا ۱۴۰ هزار یورو است که با پاداش‌های هر بازی (تا ۳۲۰۰ یورو) و پاداش داوران ویدئویی، درآمد یک داور در فصل اول حضورش در دسته دوم می‌تواند به رقم نجومی ۱۸۸ تا ۲۴۲ هزار یورو برسد. اما این پول‌های کلان، سایه سنگین ارزیابی‌های محرمانه را از سر داور کم نمی‌کند. نمراتی که ناظران از ۱ تا ۱۰ به داوران می‌دهند، کاملا سری باقی می‌ماند و همین موضوع راه را برای گمانه‌زنی‌ها و لابی‌ها جهت صعود به لالیگا باز می‌گذارد.

‏لالیگا؛ بهشت برین با طعم آئودی و بی‌ام‌و

‏رسیدن به لالیگا یعنی ایستادن بر قله هرم؛ جایی که سالانه فقط ۱۰ تا ۱۵ داور برگزیده در آن حضور دارند. حقوق ثابت ۱۶۷ هزار یورویی به همراه پاداش ۴۸۰۰ یورویی برای هر قضاوت و درآمدهای جانبی مثل حق تصویر و پاداش‌های ویژه ال‌کلاسیکو (تا ۱۰ هزار یورو)، مجموع درآمد یک داور لالیگایی را به ۳۰۰ هزار یورو در سال می‌رساند؛ رقمی که بالاترین دستمزد داوری در بین لیگ‌های معتبر اروپایی است.

‏رفاه این داوران دست‌کمی از ستاره‌های درجه دو باشگاه‌های بزرگ ندارد؛ خودروهای لوکس آئودی یا BMW، اقامت در هتل‌های ۵ ستاره، بیمه حوادث ۵۰۰ هزار یورویی، ساعت‌های GPS گران‌قیمت و ابزارهای آنالیز ویدئویی ۸ هزار یورویی، تنها بخشی از پکیج لاکچری آن‌هاست. همچنین داوران بین‌المللی برای هر قضاوت در سطح جهانی، ۶ تا ۱۰ هزار دلار دیگر به جیب می‌زنند.

‏مدیریت سایه‌ها؛ فران سوتو و معمای نمرات محرمانه

‏کمیته فنی داوران اسپانیا (CTA) که در حال حاضر تحت ریاست فران سوتو اداره می‌شود، قدرت مطلق داوری است. این کمیته همه چیز را کنترل می‌کند؛ از چیدمان داوری تا معرفی لیست الیت به فیفا. با وجود تشکیل کارگروه‌های فنی جدید، همچنان مشکل اصلی پابرجاست: نمرات داوران فقط در پایان فصل و برای تعیین صعود و سقوط اعلام می‌شود و هیچ‌کس نمی‌داند جزییات این نمرات بر چه اساسی بوده است. این عدم شفافیت، پاشنه آشیل داوری اسپانیاست.

‏اتمسفر مسموم؛ از پرونده نگریرا تا حملات رئال مادرید تی‌وی

‏ایتورالده گونزالس، داور سرشناس سابق لالیگا، فضای فعلی را «بسیار مسموم» توصیف می‌کند. او معتقد است اعتماد به داوری به پایین‌ترین سطح خود رسیده است. سایه سنگین پرونده نگریرا و پرداخت ۷.۳ میلیون یورو توسط باشگاه بارسلونا به نایب‌رئیس سابق کمیته داوران، شوک بزرگی بود که هنوز از حافظه فوتبال‌دوستان پاک نشده است. از سوی دیگر، حملات مداوم شبکه تلویزیونی رئال مادرید و پخش ویدئوهای جهت‌دار علیه داوران، باعث شده تا داوران همیشه تحت فشاری خردکننده باشند و حس کنند تمام دنیا علیه آن‌هاست.

‏۱۳ ناظر ناشناس؛ مقایسه دردناک با لیگ برتر انگلیس

‏گزارش‌های اخیر از وجود ۱۳ ناظر مخفی حکایت دارد که بازی‌ها را از تلویزیون تماشا کرده و به داوران نمره می‌دهند؛ بدون اینکه هویت یا سوابق آن‌ها فاش شود. این در حالی است که در لیگ برتر انگلیس، مسیر شفافیت کاملا متفاوت است. در انگلیس بحث بر سر پخش زنده مکالمات اتاق VAR است، اما در اسپانیا سوال اینجاست که اصلا چه کسی بر مسند قضاوت درباره داوران نشسته است؟ در لالیگا، کسی که داور را منصوب می‌کند، همان کسی است که به او نمره می‌دهد و همان کسی است که حکم سقوطش را امضا می‌کند؛ یک چرخه بسته و نگران‌کننده.

‏در نهایت، داوری در اسپانیا مجموعه‌ای از تناقض‌هاست؛ از فقر و خاکِ زمین‌های روستایی تا ثروت و شکوهِ لالیگا. تکنولوژی و هوش مصنوعی سعی در بهبود اوضاع دارند، اما زخم‌های قدیمی و فشارهای رسانه‌ای اجازه نمی‌دهد اعتماد به این منظومه بازگردد. تا زمانی که درهای اتاق‌های بسته باز نشود، هر سوت و هر پرچم، سوژه‌ای برای جنجال‌های بی‌پایان خواهد بود.