نقش کلیدی چین در عبور از محاصره دریایی ترامپ

به گزارش "ورزش سه" و به نقل از عصرایران، تداوم آتش‌بس همراه با محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا، دو گزینه محتمل را به عنوان اهداف پنهان ترامپ به ذهن متبادر می‌کند: گزینه نخست که شواهد مهمی نیز در تأیید آن وجود دارد، خرید زمان برای تدارک تجهیزات و آغاز دوباره بمباران هوایی ایران است.

گزینه دوم اما تداوم جنگ به شیوه فشار اقتصادی از طریق محاصره دریایی خواهد بود. البته این دو گزینه هیچ منافاتی با هم ندارند و می‌توانند همزمان اجرا شوند. در این یادداشت، نگاه اصلی را بر نقش چین در مواجهه ایران با گزینه دوم معطوف خواهیم کرد.

به نظر می‌رسد ترامپ از اجرای محاصره دریایی علیه ایران، دو هدف حداقلی و حداکثری را دنبال می‌کند: در هدف حداقلی آمریکا قصد دارد با جلوگیری از صدور نفت و هرگونه مبادلات دریایی، فشار اقتصادی را بر ایران بیشتر کند تا مقامات جمهوری اسلامی ناگزیر به پذیرش توافقی تحمیلی (و نه چندان متفاوت با تسلیم) شوند.

در هدف حداکثری واشنگتن به دنبال فروپاشی نظام سیاسی ایران از درون است. ترامپ امیدوار است که فشار اقتصادی، اعتراضات را دوباره شعله‌ور کرده و این بار - به دلیل تضعیف نهادهای حکومتی - به سرنگونی نظام بینجامد.

وقوع هر یک از این دو سناریو، نتیجه‌ای مشترک به همراه دارد: افزایش تسلط آمریکا بر خلیج فارس، تنگه هرمز و احتمالاً منابع نفت ایران. از این منظر، هیچ کدام از این دو سناریو به نفع چین نخواهد بود؛ کشوری که خود درگیر رقابتی استراتژیک با آمریکاست.

چین در برابر محاصره دریایی ایران
سخنگوی وزارت خارجه چین اخیراً در واکنش به توقیف کشتی «توسکا» - که از چین عازم ایران بود و به ادعای آمریکا محموله‌ای حساس حمل می‌کرد - با لحنی هشدارآمیز خواستار عدم دخالت در روابط تجاری عادی میان کشورها شد. با این حال، به نظر نمی‌رسد آمریکا این هشدار را جدی گرفته باشد؛ چراکه توقیف نفت‌کش‌ها و کشتی‌های ایران حتی پس از آن نیز ادامه یافت.

از این منظر چین در بحران کنونی خاورمیانه دیگر نمی‌تواند بی‌طرف بماند. جدا از اختلال در کشتیرانی و افزایش قیمت انرژی، هر نتیجه‌ای که به سلطه بیشتر آمریکا بر خلیج فارس و منابع نفت ایران (پس از ونزوئلا) منجر شود، جایگاه پکن را در رقابت راهبردی با واشنگتن به شدت تضعیف خواهد کرد.

با این حال، به نظر می‌رسد چین هنوز آمادگی یا تمایل چندانی برای رویارویی نظامی با آمریکا ندارد. از این رو، کاربردی‌ترین اقدامی که می‌تواند در دفاع از منافع بلندمدت خود انجام دهد، گشایش یک خط اعتباری برای تأمین کالاهای اساسی مورد نیاز ایران است.

چرا خط اعتباری و چگونه کار می‌کند؟
بزرگ‌ترین مشکل ایران در برابر محاصره دریایی، فقدان ارز کافی برای واردات از مرزهای شمالی، شرقی و غربی است. ایران کشوری پهناور است و می‌تواند کالاهای خود را از همسایگان تأمین کند؛ اما برای این کار، ارز مورد نیاز است.

خط اعتباری دقیقاً همین خلأ را پر می‌کند. بانک‌ها و مؤسسات مالی چین با پیش‌بینی سقفی معین، امکان استقراض از پیش تعیین شده را در اختیار ایران می‌گذارند. ایران بعداً می‌تواند با صادرات نفت خود، این استقراض را تسویه کند. قاعدتا بخشی از کالاهای مورد نیاز (از خود چین) با تسویه داخلی تأمین می‌شود. بخش دیگر (از کشورهای همسایه یا آسیای میانه) در قالب یوان و در نهایت دلار تسویه خواهد شد.

با توجه به فشار اقتصادی بر جهان ناشی از بسته شدن تنگه هرمز، افزایش قیمت بنزین در آمریکا و نزدیکی انتخابات کنگره، به احتمال زیاد ترامپ قادر نخواهد بود محاصره دریایی را برای مدت طولانی ادامه دهد.