در سوگ آقا موحد؛
مردی که دوست نداشت کشتیگیر ایرانی زمین بخورد
به گزارش "ورزش سه"، «عبدالله موحد اردبیلی» 29 اسفند 1318 در بابلسر مازندران متولد شد. پدرش مجتبی فضلیزاده معلمی متولد اردبیل بود که برای تدریس در مدارس بابلسر در سال 1299 به این شهر منتقل شد. سال 1300 با دختری از شهر انزلی در بابلسر ازدواج کرد.
عبدالله موحد پنجمین فرزند این خانواده بود. وبسایت کمیته ملی المپیک ایران به نقل از عبدالله موحد نوشته که وقتی مقرر شد همه مردم ایران صاحب شناسنامه شوند، مجتبی فضلیزاده نام خانوادگی خود را به موحد اردبیلی تغییر داد.
عبدالله موحد 4 ساله بود که پدرش را از دست داد. او همزمان درس خواند و از سنین کودکی، کار کرد. به گفته خودش، او بود که شرایط تحصیل بزرگترین برادر خانواده یعنی ابوالفضل و تنها خواهرش را فراهم کرد.
آقای موحد از کودکی شیفته ورزش بود. از 9 سالگی ورزش را با شنا آغاز کرد و سپس سراغ والیبال رفت: «در دورانی که والیبال بازی میکردم، با محمد درانی آشنا شدم. او مرا تشویق کرد به عضویت باشگاه شاهین درآیم، ولی من تمرین درمدرسه و شرکت در مسابقههای آموزشگاهی را کافی میدانستم.»
محمد درانی، از مربیان والیبال در مازندران و از بانیان راهاندازی ورزش ناشنوایان در ایران بود. آقای موحد زمانی که اصرار آقای درانی را میبیند، در پاسخ میگوید: «من زیاد بلند قد نیستم و فکر نمیکنم به درد باشگاههایی که تیمهای حرفهای بسکتبال و والیبال دارند بخورم. به همین دلیل باید تصمیم دیگری بگیرم.»
عبدالله موحد سال 1335 در 17 سالگی برای ادامه تحصیل به تهران سفر کرد. او با اصرار محمد درانی که معتقد بود قامت 173 سانتیمتری عبدالله موحد و فیزیک بدنیاش، برای رشته کشتی مناسب است، سراغ این رشته رفت. او ابتدا عضو باشگاه تهران جوان شد و یک سال بعد به باشگاه دارایی پیوست.
آقای موحد در 22 سالگی با حضور در مسابقات جهانی 1963 صوفیه، اولین تجربه بینالمللیاش را کسب کرد. او با یک شکست و یک تساوی (آن موقع رقابتهای کشتی میتوانست با نتیجه تساوی هم تمام شود) به مقام ششم این رقابتها رسید. یکسال بعد هم در رقابتهای المپیک 1964 توکیو، با 3 پیروزی و 2 تساوی، به مقام پنجم رسید.
اما درخشش عبدالله موحد از رقابتهای قهرمانی جهان 1965 منچستر آغاز شد. او در وزن 70 کیلوگرم بالاتر از دو اسطوره وقت کشتی آزاد جهان، یعنی محمود آتالای ترکیهای و زاربگ بریاشویلی از شوروی مدال طلا گرفت.
محمود آتلای از بیرقیبترین کشتیگیران آن دوره به حساب میآمد؛ دو قهرمانی و یک نایب قهرمانی جهان، چهار طلا و دو نقره رقابتهای اروپایی از او کشتیگیری درجه اول ساخته بود. محمود آتلای بار دیگر در المپیک 1964 مقابل عبدالله موحد شکست خورد و دستش از مدال کوتاه ماند. در همان المپیک، آقای موحد قهرمان شد.
محمود آتلای پس از این دو شکست مقابل عبدالله موحد، وزن خود را تغییر داد و در المپیک بعد یک وزن بالاتر رفت تا با کشتیگیر ایرانی روبرو نشود.
این آغاز حکومت موحد در کشتی آزاد جهان به مدت 5 سال بود. او تا سال 1970 مدال طلای المپیک 1968 مکزیکوسیتی، مدال طلای بازیهای آسیایی 1966 و 1970 و در مجموع 6 نشان طلای رقابتهای جهانی را بهدست آورد.
یکی دیگر از رقبای همیشگی آقای موحد در رقابتهای المپیک و جهانی، زاربگ بریاشویلی، کشتیگیر اهل گرجستان شوروی، بود: دارنده 4 مدال طلای رقابتهای اروپایی و یک نشان طلا، دو نقره و یک برنز مسابقات جهانی. زاربگ بریاشویلی در رقابتهای جهانی فقط مقابل عبدالله موحد شکست خورد و از طلا دور ماند.
اوج کار عبدالله موحد در المپیک 1968 بود. او موفق شد چهار کشتی را با ضربه فنی و سه کشتی را با امتیاز بالا ببرد.
آقای موحد در سال 1971 در رقابتهای جهانی صوفیه اما به مقام چهارم رسید. برخی این مقام را آغاز سریع افول او میدانستند. در بازیهای المپیک 1972 مونیخ هم که آخرین حضور عبدالله موحد بود، به علت آسیبدیدگی رقابتها را ترک کرد و از مسابقات کنار رفت.
ماجرای عجیب محرومیت و ممنوع الخروجی
یکی از مسائل عجیب زندگی عبدالله موحد ماجرای «ممنوعالخروج شدن» او بعد از المپیک 1972 مونیخ است.
عبدالله موحد مهر 1390 گفت که ساواک با او «مشکل داشته» و به دلیل اتفاقاتی که در المپیک مونیخ افتاد «از همه ورزشها محروم و ممنوعالخروج» شده بود.
به گفته عبدالله موحد او به دلیل مصدومیت دست نتوانسته در المپیک کشتی بگیرد و علیرغم اینکه «گواهی پزشک کاروان ایران و پزشک بینالمللی کمیته المپیک» هم آسیبدیدگی او را تایید میکردند، در بازگشت به ایران متهم شد که نمیخواسته برای ایران کشتی بگیرد.
او گفت: «من گواهی پزشک داشتم که دست من آسیب دیده است؛ به هر خبرنگاری مراجعه کردم متاسفانه آنها گفتند که از ساواک می ترسند این را در روزنامه بگذارند؛ این است که هیچ کس آن را نگذاشت. من هم که نمیتوانم بروم در رادیو اعلام کنم که این حرف را دارم. خلاصه مسئله را لوث کردند. نگذاشتند که مردم بفهمند برای چه من را محروم میکنند، به چه دلیل. ممکن بود مردم اعتراض کنند اگر این مطالب را بدانند.»
آقای موحد گفت حتی برای حل شدن مشکلش به دیدار نصرتالله معینیان، رئیس دفتر مخصوص شاهنشاهی، هم رفت، اما از او شنیده که «گزارشهای بدی» در موردش دادهاند.
آقای موحد میگوید هنگامی که از حل مشکلش ناامید شده، هنگام خروج از دفتر آقای معینیان گفته: «از در بیرون که رفتم ناگهان یادم افتاد، در را باز کردم و این را هیچوقت یادم نمی رود که گفتم آقای معینیان! من اهل شمال هستم، هوای ابری زیاد دیدهام، اما آفتاب میآید و ابر همیشه نمیماند، این حکومت دوام نمیآورد. در را بستم و آمدم. باور کنید، یعنی این را قشنگ یادم است.»
سالهای مهاجرت؛ تحصیل و دوری از مربیگری
عبدالله موحد از جمله ورزشکاران تحصیلکرده ایران بود که در دهه 1330 خورشیدی دیپلم گرفت و در سال 1356 دوره لیسانس خود را در مدرسه عالی شمیران به پایان رساند.
آقای موحد میگوید، سال 1357 همزمان با انقلاب اسلامی، ممنوع الخروجی او برداشته شد و به این ترتیب توانست برای ادامه تحصیل به آمریکا سفر کند. این در حالی است که گفته میشد عبدالله موحد مرداد 1357 (حدود 6 ماه قبل از پیروزی انقلاب) پس از گرفتن بورسیه از دانشگاه جرج واشنگتن از ایران خارج شده بود.
عبدالله موحد در آمریکا فوق لیسانس تربیت بدنی گرفت و در همین کشور نیز سالها به تدریس مشغول بود. او همچنین مدعی شد که از طرف سرمربیان تیم ملی آمریکا پیشنهاد همکاری دریافت کرده، اما گفته چون «دوست نداشتم چیزهایی را که بلدم به کسی یاد بدهم که برود و ایرانیها را زمین بزند»، این پیشنهاد را رد کرده، اما این اسطوره کشتی، در ایران هم نتوانست آن طوری که میخواست تجربیاتش را در اختیار کشتیگیران جوان قرار دهد.
نام عبدالله موحد در «تالار مشاهیر اتحادیه جهانی کشتی» که برای قهرمانان کشتی آزاد جهان در سدهی بیستم تاسیس شده، پس از حمید سوریان در رده یازدهم جهان قرار گرفته است.
او روز چهارشنبه - 9 اردیبهشت 1405 - درگذشت. خانه او سالها در ایالت ویرجینیا آمریکا و یک ساعتی جنوب واشنگتن دیسی بود و اتفاقا آلاچیق حیاطش را هم آقای موحد با دستان خود ساخته بود؛ بسیار شبیه به آلاچیقهای مازندران و سواحل خزر.
